Τι είναι θεραπεία;

Κάνω “ψυχοθεραπεία”, “ψυχανάλυση¹”, “συμβουλευτική”, “συνεδρίες”, “θεραπεία”.

“Πάω σε ψυχολόγο”.

“Βλέπω ειδικό”.

“Κάνω δουλειά με τον εαυτό μου”.

Είναι μερικές από τις εκφράσεις που χρησιμοποιούνται ευρέως (με περισσότερη ή λιγότερη ακρίβεια επί της ουσίας) για να περιγράψουν μια διαδικασία εντατικής αυτοεξερεύνησης με τη βοήθεια ενός ειδικού ψυχικής υγείας, με στόχο:

• την ανακούφιση από συγκεκριμένα προβλήματα που μειώνουν τη λειτουργικότητα,
• τη φροντίδα σε μια πιο γενική και πιο ακαθόριστη ψυχική δυσφορία, που μπορεί να την περιγράφει ένα “δε νιώθω καλά τελευταία” ή “δεν είμαι καλά με τον εαυτό μου” ή “δεν ξέρω τι θέλω” ή “δεν ξέρω τι είμαι”.

Ή καμιά φορά:

• τη βελτίωση της αυτογνωσίας,
• την απόκτηση ή καλλιέργεια ψυχικών δεξιοτήτων.

Η θεραπεία είναι μια ιδιαίτερη αλλά εξαιρετικά βαθιά συσχέτιση. Με έναν άλλον άνθρωπο, έναν επαγγελματία ταγμένο να με ακούσει και να με βοηθήσει, αλλά κυρίως με τον εαυτό μου.

Γιατί να κάνω θεραπεία;

• Επειδή το πρόβλημά μου μού προκαλεί διαρκή ή συχνή δυσφορία, βάρος, καμιά φορά και απόγνωση.
• Επειδή το πρόβλημά μου με εμποδίζει να είμαι λειτουργικός² ή αποδοτικός στην καθημερινότητά μου.
• Επειδή το πρόβλημά μου δηλητηριάζει την ικανότητά μου να χαίρομαι, να απολαμβάνω τη ζωή, να βρίσκω νόημα, να θέτω και να πετυχαίνω στόχους, να σχετίζομαι, να εξελίσσομαι.
• Επειδή δεν μπορώ να το αλλάξω μόνος.
• Επειδή κουράστηκα να προσπαθώ να το αλλάξω μόνος.
• Επειδή η οπτική ενός ειδικά εκπαιδευμένου τρίτου μπορεί να αποκαλύψει όψεις του προβλήματος και δυνητικές λύσεις που δεν είχα σκεφτεί.
• Επειδή το μοίρασμα αυτού που με βαραίνει, σε ένα προορισμένο γι’ αυτό, εμπιστευτικό και ασφαλές περιβάλλον, από μόνο του βοηθά – και συχνά βοηθά πολύ.
• Επειδή χρειάζομαι κάπου να καταθέσω αυτό που είμαι ή αυτό που φοβάμαι ή αυτό που έχω ανάγκη χωρίς να με κρίνουν.
• Επειδή θέλω να συναντήσω πραγματικά και να μάθω καλύτερα τον εαυτό μου.
• Επειδή θέλω να εξοπλιστώ καλύτερα ψυχικά.

Ποιος χρειάζεται θεραπεία;

Τη θεραπεία μπορεί να την αξιοποιήσει οποιοσδήποτε.

Πότε να κάνω θεραπεία;

Όταν νιώσω ότι το έχω ανάγκη.

Ότι έχω ανάγκη έναν νοητικό χώρο να ξεδιπλώσω αυτό που με βαραίνει και:

• δεν επαρκούν πλέον οι ανθρώπινοι πόροι που έχω στη διάθεσή μου (η οικογένεια, οι φίλοι, η σχέση μου) ή
• δεν επαρκούν πλέον οι μηχανισμοί διαχείρισης και ανακούφισης που ως τώρα χρησιμοποιούσα για να διαχειριστώ την πραγματικότητά μου ή οι μηχανισμοί αυτοί μου κάνουν κακό.

Αλλά και όταν

• είμαι έτοιμος να επενδύσω με συνέπεια χρόνο, αναγκαστικά και κάποια χρήματα, για να δουλέψω με μένα.

Τι απαιτείται για να “πιάσει” η θεραπεία;

Το κλασικό θεραπευτικό αστείο πάει ως εξής:

– Πόσοι θεραπευτές χρειάζονται για να αλλάξουν μια λάμπα;

– Ένας, αλλά θα πρέπει και η λάμπα να θέλει να αλλάξει!

Για να με βοηθήσει η θεραπεία χρειάζεται

• Να πάρω αυτόνομα την απόφαση να τη δοκιμάσω. Να μην το κάνω αποκλειστικά επειδή με πίεσαν άλλοι ή αποκλειστικά για να ευχαριστήσω άλλους. Δε θα λειτουργήσει έτσι. Οι αντιστάσεις, η έλλειψη ειλικρινούς πρόθεσης και γνήσιας επένδυσης, η αντιδραστικότητα προς αυτό το “πρέπει” δε θα την αφήσουν να λειτουργήσει.
• Να έχω μια ελάχιστη έστω πρόθεση και ετοιμότητα να μετακινηθώ ψυχικά – να δοκιμάσω να δω ή να κάνω κάτι διαφορετικά. Μια ελάχιστη έστω ανοικτότητα και μπόλικη περιέργεια.
• Να δεσμευτώ σε ένα ειδικό πλαίσιο, σε μια ιδιαίτερη συνοδοιπορία, με τους δικούς της ειδικούς όρους, που, χωρίς να γίνεται καταναγκασμός, απαιτεί ένα πρόγραμμα, μια τακτικότητα και μια επιμονή.

Τα υπόλοιπα βρίσκονται στην πορεία.

Θα κλαίω συνέχεια;

Θα είσαι όπως μπορείς και έχεις ανάγκη να είσαι.

Αλλά συνήθως οι συνεδρίες δεν είναι μόνο βάρος. Έχουν και ενδιαφέρον, έχουν και γέλιο ενίοτε, έχουν και τη ζεστασιά της σύνδεσης.

Όσο προχωράει η αλλαγή, έχουν και αισιοδοξία αλλά και καμάρι για τα νέα βήματα.

Και μετά; Θα γίνω καλά;

Η θεραπεία μπορεί να μοιράζεται το όνομά της με την Ιατρική αλλά δε λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο. Στην ψυχολογική θεραπεία δεν αποκαθιστούμε κάποια τυπική “ιδανική λειτουργία”. Παραείναι περίπλοκος και ιδιοσυγκρασιακός ο ψυχισμός για κάτι τέτοιο.

Στη δική μας θεραπεία μπορεί να τεθούν στόχοι (μπορεί και όχι συγκεκριμένοι) αλλά η διαδικασία τους υπερβαίνει. Διότι γι’ αυτό πρόκειται πάνω από όλα: για μια διαδικασία. Μια ελεύθερη, δημιουργική πορεία στην οποία ο πελάτης, η εμπειρία του και οι εξελισσόμενες ανάγκες του είναι ο διαρκής οδηγός, αλλά τίποτα δεν προαποφασίζεται και τίποτα δεν κλειδώνεται σε συγκεκριμένα πρότυπα, προδιαγραφές ή “πρέπει” ενός ιδανικού εαυτού.

Ο καθένας προκύπτει όπως θέλει και όπως μπορεί. Η ιστορία του θα παραμείνει ιστορία του, ο χαρακτήρας του θα παραμένει κατά πολύ χαρακτήρας του και η ζωή του θα συνεχίσει να του επιφυλλάσσει πάνω-κάτω τις ίδιες προκλήσεις.

Ωστόσο:

Ίσως θα έχει ανανεώσει ή αποκαταστήσει τα πραγματικά “θέλω” και “μπορώ” του.

Πολύ πιθανόν να μην ταυτίζεται πια με την επώδυνη ιστορία του.

Θα είναι σε καλύτερη θέση να ρυθμίζει τον όποιον χαρακτήρα του, τη συμπεριφορά του.

Και, αν όλα πάνε καλά, θα είναι πιο αποτελεσματικός αλλά ταυτόχρονα και πιο συμφιλιωμένος με όσα στη ζωή του δεν μπορεί να ελέγξει. Ένας πιο ενιαίος εαυτός – όχι κατακερματισμένος, όχι συγκρουσιακός, σε σημεία ίδιος, σε άλλα αισθητά διαφορετικός – θα τα διαχειρίζεται όλα με περισσότερη ευελιξία και ψυχική ανθεκτικότητα. Με περισότερη αυθεντικότητα. Θα ξέρει περισσότερα για το πώς λειτουργεί ο ίδιος και οι άλλοι άνθρωποι. Θα έχει νέες επιλογές, πιο ενήμερες και πιο αντιπροσωπευτικές. Και θα μπορεί να λειτουργεί με καινούριους, πιο βοηθητικούς τρόπους.

1. Η ψυχανάλυση για την ακρίβεια είναι συγκεκριμένη προσέγγιση στην προσωπική θεραπεία, η παλαιότερη μάλιστα. Είναι η προσέγγιση που θεμελίωσε και άσκησε ο Sigmund Freud. Λόγω της δημοσιότητας που γνώρισε, καταχρηστικά (ωστόσο λανθασμένα) χρησιμοποιείται από αρκετούς ως συνώνυμο της ψυχοθεραπείας γενικά. ↩︎
2. Μια διευκρίνιση για το γένος: χρησιμοποιώ χάριν απλούστευσης το αρσενικό, υπονοώντας “άνθρωπος” (και όχι μόνο άντρας φυσικά). Πχ “λειτουργικός”. Αναγνωρίζω ότι το αρσενικό και μόνο γένος διατηρεί στερεότυπα, συνυποδηλώνει έστω άθελα αποκλεισμούς ή διακρίσεις, φέρει άσχημο φορτίο από κοινωνικές και διαπροσωπικές δυναμικές ανισότιμες.
   Από την άλλη, θεώρησα οπτικά κουραστικό για τον αναγνώστη το να εναλλάσσω συνεχώς γένη (πχ “λειτουργικός/λειτουργική) όπως και ανοίκειες (ακόμη) τις εναλλακτικές τύπου “λειτουργικό” ή “λειτουργικ@”. Απολογούμαι γι’ αυτό, είναι μια λύση ανάγκης μέχρι να εδραιωθούν νέοι τρόποι περιγραφής της ανθρώπινης ουσίας με όλη της την ποικιλία. ↩︎