H 10η Οκτωβρίου είναι η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας. Τι καλούμαστε να θυμόμαστε μια τέτοια μέρα;
Ότι ο άνθρωπος που σπεύδουμε να χαρακτηρίσουμε “μίζερο”, “νευρικό”, “ακοινώνητο”, “περίεργο”, “ακαλαίσθητο”/”παρατημένο”/”βρωμιάρη”, “παλαβό”, “ασταθή”, “χαμένο”, ενοχλητικά διαφορετικό ή ενοχλητικά αδύναμο εν γένει, αυτόν για τον οποίο εύκολα και μάλλον περιφρονητικά πετάμε ένα “μα γιατί δεν κάνει κάτι;”, με κείνη την κρυφή χαρά που “εμείς δεν είμαστε έτσι” (ανακουφιζόμενοι προσωρινά στα δικά μας), αυτός ο άνθρωπος λοιπόν μέσα στο μυαλό του ή πίσω από την κλειστή πόρτα του μπορεί να δίνει μια τεράστια μάχη. Να παλεύει να είναι πιο λειτουργικός και να μην τα καταφέρνει, εναλλάσσοντας την απελπισία με την προσπάθεια, όχι πάντα διακριτή στα μάτια των άλλων. Να συνθλίβεται κάτω από την επίγνωση ότι δεν τα καταφέρνει. Να αγωνιά για την απόρριψή του από τους άλλους. Να λαχταρά με πόνο μια ζωή πιο εύκολη. Να αισθάνεται τρομακτική μοναξιά σε όλο αυτό.
Έκπληξη: Τα ίδια μπορεί να βιώνει κάποιος/α που ΚΑΜΙΑ τέτοια ένδειξη δε μας δίνει. Που το χαμόγελό του, η κοινωνικότητά του, η απόδοσή του στη δουλειά δε μαρτυρούν το παραμικρό – κι όμως στον ιδιωτικό του κόσμο παλεύει, αγωνιά και πονά κι αυτός.
Τι σημαίνουν τα παραπάνω;
Ότι χρειάζεται να επιστρατεύουμε όση παραπάνω κατανόηση και καλοπιστία μπορούμε στη συνάντησή μας με άλλους.
Ότι χρειάζεται να θυμόμαστε ότι δεν ξέρουμε, ποτέ δεν ξέρουμε αρκετά για το τι έχουν περάσει, τι περνάνε, τι χρειάζεται να διαχειρίζονται μέσα τους οι άνθρωποι για να ζουν την κάθε μέρα.
Ότι οι δικές μας ευκολίες και το δικό μας αυτονόητο μπορεί να είναι άπιαστος άθλος γι’ αυτούς – χωρίς να φταίνε. Ξανά: χωρίς να φταίνε.
Ότι αν οι λύσεις σε ψυχικά προβλήματα ήταν απλές, κανείς δε θα αντιμετώπιζε τέτοια. Δεν είναι.
Άρα χρειάζεται ένα σιωπηλό “θα έχει τους λόγους του και δεν είναι απαραίτητα εύκολο να είναι αλλιώς αυτήν τη στιγμή”.
Μην τρομάζετε. Η επιφύλαξη και η κατανόηση δε σημαίνουν ότι πρέπει να αποποιηθούμε το δικαίωμά μας να θέτουμε όρια ή να αυτοπροστατευόμαστε, όταν συμπεριφορές μας πλήττουν. Το ένα δεν αναιρεί το άλλο. Δε σημαίνει επίσης ότι το πρόβλημα του άλλου πρέπει να γίνει δικό μας, δεν αλλάζει το βάρος της ευθύνης – άλλο η συνοδοιπορία, η συμπαράσταση, η πρακτική βοήθεια, όταν ζητηθεί ρητά ή σιωπηρά, σε βαθμό ανάλογο με τη μεταξύ μας εγγύτητα. Σίγουρα δε σημαίνει ότι πρέπει να πιέσουμε, να γίνουμε αυτόκλητοι σωτήρες “επειδή καταλάβαμε” – θα χειροτερέψει τα πράγματα.
Ιδανικά σημαίνει όμως ότι τα όποια προβλήματα του άλλου, ίσως και η συμπεριφορά του, όταν δεν υπερβαίνει κρίσιμα όρια, δε θα γίνουν η αφορμή να αρθεί ο ανθρώπινος δεσμός ή σε κάθε περίπτωση η κοινή ανθρώπινη ιδιότητα, αυτό το πολύτιμο γι’ αυτούς, το τόσο θεραπευτικό, “ανήκειν”.
Εξάλλου, η Ψυχική Υγεία ως απόλυτη ιδανική κατάσταση δεν υφίσταται. Δεν υπάρχει ένα ανθρωπίνως εφικτό επίπεδο “όλα λυμένα”. Κι είναι ΟΚ έτσι. Ο καθένας μας καλείται να επιδιώκει σταθερά τη βελτίωση της λειτουργικότητάς του, τη διεύρυνση, την αυθεντικότητα, τη σύνδεση και την ασφάλειά του, ξεκινώντας από πολύ διαφορετικά σημεία εκκίνησης (συχνά με τεράστια απόσταση το ένα από το άλλο) που έχουν να κάνουν με τις οικογενειακές, κοινωνικές ή και γενετικές καταβολές μας. Κι ακόμα κι έτσι αξίζει τον κόπο η διεκδίκηση, για όλους.
Ας δίνουμε χώρο, ας αποδίδουμε τιμή σε αυτήν ακριβώς τη διεκδίκηση, λοιπόν, την όχι πάντα εύκολη.
