Μια απόπειρα για λίγη δομή στο πιο αδόμητο από τα ανθρώπινα.
1. Δεν γίνεται να μην είναι δύσκολο.
2. Δώστε χώρο και λειτουργική (όχι καταστροφική ή αυτοκαταστροφική) έκφραση σε οποιοδήποτε σχετικό συναίσθημα: θλίψη, απόγνωση, μοναξιά, θυμό, απορία, αδυναμία, αδικία, κενό, οτιδήποτε. Με οποιαδήποτε σειρά, επιτρέποντας υποτροπές. Σε στιγμές ίσως αυτό φαντάζει άτακτο, χαοτικό, καθηλωτικό, ακόμα και τρομακτικό (“θα φύγει ποτέ;” “τα έχω χάσει;”), χρειάζεται όμως να υπάρξει όπως μπορεί και έχει ανάγκη να υπάρξει. Θα αλλάξει.
3. Μην νιώσετε ενοχές, αν βγει και διάθεση για χαρά ή για απόσπαση. Είναι ανθρώπινη μια παύση, αυτοπροστατευτική, χρήσιμη για να κουβαλήσετε κατά τα λοιπά το βαρύ φορτίο των δύσκολων συναισθημάτων.
4. Νοιαστείτε για άλλους στην ίδια θέση. Πόνος που μοιράζεται γίνεται πιο υποφερτός, φροντίδα που επιφυλάσσεται σε άλλους, σε μια κοινή μοίρα, είναι φροντίδα και προς τον εαυτό.
5. Δώστε σημασία στις τελετουργίες, αν βρείτε ένα νόημα σε αυτές ή αν νιώσετε να διευκολύνουν την εκτόνωση. Συλλογικές/πολιτισμικές τελετουργίες ή αυθόρμητες/προσωπικές. Δεν έχει σημασία αν είναι ορθολογικές ή όχι, συνεπείς με παλιότερες πρακτικές σας ή όχι, σημασία έχει η δια συμβόλων υποβοήθηση των συναισθημάτων να εκφραστούν.
6. Επιτρέψτε στον εαυτό σας να περιορίσει τα κοινωνικά “πρέπει”, αν προσθέτουν φορτίο (μεριμνώντας ωστόσο, όσο μπορείτε, για την ανάγκη των κοντινών άλλων να καταθέσουν και να μοιραστούν τον δικό τους πόνο).
7. Δε θα είστε ο αντιπροσωπευτικός ή ο καλύτερος εαυτός σας αυτήν την περίοδο και είναι ΟΚ.
8. Μιλήστε με άλλους. Μιλήστε συμβολικά και με το πρόσωπο που αισθάνεστε να χάνετε ή χάσατε, αν σας βγει. Μιλήστε για το πρόσωπο που αισθάνεστε να χάνετε ή χάσατε. Επιδιώξτε κλείσιμο, έναν αποχαιρετισμό, μια αποθησαύριση στη μνήμη.
9. Θα ακούσετε πολλά αυτές τις ημέρες. Όχι πάντα βοηθητικά ή πετυχημένα. Οι άνθρωποι μπορούμε να είμαστε αμήχανοι ή κοινότοποι ή ακόμα και ακυρωτικοί στο πένθος. Ίσως σταθείτε αδιάφοροι, ίσως θυμώσετε και με κάποια σχόλια, είναι ΟΚ. Αν παρ’ ολ’ αυτά μπορέσετε να αναγνωρίσετε την ειλικρινή πρόθεση για συμπαράσταση σε μερικές άτσαλες κουβέντες, θα βοηθήσει.
10. Πονάνε αυτά που ζήσατε, πονάνε κι αυτά που δεν ζήσατε ή θα ζούσατε. Όλα μαζί, ένα σώμα σύνδεσης, πραγματικής και ιδεατής. Φιλοξενήστε τα όλα.
11. Εμπιστευτείτε, αν μπορείτε σε αυτήν τη φάση, τον χρόνο.
12. Εμπιστευτείτε, αν μπορείτε σε αυτήν τη φάση, την αγάπη και τη μνήμη, που θα διατηρήσουν ένα μέρος της σχέσης μέσα σας. Χωρίς να είναι το ίδιο, χωρίς να πάψει να πονάει, θα μαλακώνει την απόλυτη απώλεια. Ο πόνος κατά την απώλεια είναι το αντίτιμο μιας σχέσης που έδωσε, είναι το αντίτιμο μιας πλούσιας αγάπης (με το πρόσωπο ή το ιδεατό πρόσωπο). Θα γίνει με τον καιρό το αποτύπωμα μιας κοινής διαδρομής με νόημα, που είχε και θα συνεχίσει να έχει αξία.
