“Τοξικές φιλίες”, “τοξικές σχέσεις”, “τοξικοί άνθρωποι”.
Όπως συχνά συμβαίνει, η διάδοση των συγκεκριμένων όρων, στο κοινωνικό λεξιλόγιο γύρω από τις σχέσεις, προήλθε από το ότι περιέγραψαν αρχικά εύστοχα και πρωτότυπα κάποιο δύσκολο διαπροσωπικό βίωμα, έδωσαν πετυχημένα “φωνή” σε μια κακή εμπειρία που δυσκολευόταν να εκφραστεί. Το “τοξικός” περιέγραψε ιδανικά ένα σύνολο χαρακτηριστικών και συμπεριφορών που μπορεί μεμονωμένα να μη φαντάζουν τόσο άξια λόγου, αθροιστικά όμως διαβρώνουν, επιβαρύνουν ή και καταστρέφουν υπόγεια μια συσχέτιση. Σαν τοξική ουσία.
Αλλά όπως επίσης συχνά συμβαίνει με ανάλογους όρους, η επιτυχία του όρου έφερε και την κατάχρηση. Όλα έγιναν “τοξικά”, όλοι έγιναν “τοξικοί”. Το “τοξικός” έγινε όπλο για κατάδειξη του Άλλου. Πάντα του Άλλου. Έγινε αφαιρετική αιτία για απορρίψεις, για αποκλεισμούς, για χωρισμούς, για στηλιτεύσεις, χωρίς πολλά-πολλά. Αρκεί το “είναι τοξικός”. Και τα κοινωνικά δίκτυα, η συλλογική νοημοσύνη των trends, μοιράζουν καταιγιστικά οδηγίες πώς να γίνουμε ανιχνευτές και κυνηγοί “τοξικών ανθρώπων”, οδηγίες που άλλοτε ενδίδουν στην κοινοτοπία κι άλλοτε στην υπερβολή.
Ενώ κατ’ αρχήν κάθε απόπειρα λεκτικοποίησης ενός βιώματός μας είναι όχι απλά θεμιτή αλλά και χρήσιμη, είναι μακράν προτιμότερο τέτοιες έννοιες – όταν γενικεύονται τόσο, σε βαθμό υπεραπλούστευσης, στερεοτύπου, έως και κενολογίας – να προσπαθούμε να τις κάνουμε συγκεκριμένες. Να τις “σπάμε”, να βρίσκουμε τις επιμέρους ποιότητες που θέλουμε να περιγράψουμε και να δοκιμάζουμε να εκφράσουμε τις τελευταίες με περισσότερη ακρίβεια και σαφήνεια.
“Υπονομεύει σταθερά την αυτοπεποίθησή μου”.
”Ακυρώνει μονίμως τα συναισθήματά μου”.
“Εστιάζει πάντα στα αρνητικά”.
“Διαβάλλει τους πάντες”.
Ή ό,τι έχουμε ανάγκη να περιγράψουμε.
Ιδανικά με ρήματα, καθώς μας βοηθούν να βρούμε συγκεκριμένες συμπεριφορές.
Με αυτόν τον τρόπο:
α) θα αποφύγουμε το να καταλήγει το “τοξικός” κενό νοήματος, μια βολική ταμπέλα που απλά συγκαλύπτει αίτια και προθέσεις μας σε μια ρηχή και προσχηματική εξέταση των ανθρώπων και των σχέσεών μας,
β) θα αποφύγουμε το να καταλήγει το “τοξικός” ναρκισσιστικού τύπου εργαλείο κατάδειξης του Άλλου για την ανάδειξη τη δική μας,
γ) θα μπορούμε να ελέγχουμε καλύτερα την τεκμηρίωση μιας τέτοιας κρίσης, αν έχουμε δίκιο ή αδικούμε,
δ) θα μπορούμε να εκτονώσουμε καλύτερα το προσωπικό βίωμά μας, το τι αισθανθήκαμε από μια συμπεριφορά – άρα και να το φροντίσουμε καλύτερα,
ε) τέλος, έχοντας προσδιορίσει τις κρίσιμες ποιότητες, τις κρίσιμες συμπεριφορές, θα μπορούμε να αναστοχαζόμαστε μήπως και εμείς εκδηλώνουμε “τοξικές συμπεριφορές”, θα μπορούμε να τις αποφεύγουμε. Διότι, φυσικά, καμιά φορά είμαστε εμείς οι “τοξικοί”.
Άρα, η χρήσιμη συνέχεια στο “είναι τοξικός” είναι:
“Δηλαδή τι κάνει; και πώς αισθάνομαι όταν το κάνει; και πώς με επηρεάζει ή με βλάπτει αυτό;”
