Αλλάζουν τα δημοφιλή μοντέλα A.I. τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε και ερμηνεύουμε την πραγματικότητα, τον τρόπο που σκεφτόμαστε ή ακόμα και που σχετιζόμαστε;
Παράλληλα με τα αδιαμφισβήτητα θετικά αποτελέσματα που επιφυλλάσσει η χρήση τους, ιδίως ως προς την παραγωγικότητα και τη διάχυση της γνώσης, τι επιπτώσεις μπορούν να έχουν στον ψυχισμό και τη γνωστική λειτουργία μας;
Χωρίς διάθεση κινδυνολογίας, ας δοκιμάσουμε να τις απαριθμήσουμε, ξεκαθαρίζοντας ότι όσα ακολουθούν δεν αφορούν τη χρήση A.I. ως βοηθού, ως εργαλείου, αλλά ως πρωτογενούς δημιουργού, σε αντικατάσταση του ανθρώπινου μυαλού.
⠀
Μείωση της διαπροσωπικής εμπιστοσύνης και ασφάλειας
Ειδικότερα:
- Σύγχυση ως προς την προέλευση προϊόντων της διανοίας (λεκτικού και οπτικού υλικού), καθώς και μια διάχυτη δυσπιστία: “Είναι αληθινό; είναι A.I.; με κοροϊδεύουν; να το πιστέψω ή όχι;“
- Άμβλυνση της ικανότητας για διάκριση και για απόδοση αξίας: Πρωτίστως σε σχέση με την αλήθεια γεγονότων (που είναι και το πιο επικίνδυνο), αλλά και σε σχέση με την ποιότητα υπηρεσιών ή τις ικανότητες καλλιτεχνών και επαγγελματιών (π.χ. όταν αυτοί χρησιμοποιούν, ως δήθεν δικό τους, υλικό κατασκευασμένο με τεχνητή νοημοσύνη, το οποίο φυσικά δεν αντικατοπτρίζει υπαρκτές γνώσεις και δυνατότητές τους).
- Αλλοίωση της διαδικασίας απόδοσης ταυτότητας (ποιος είναι τι) ή του κριτηρίου αυθεντίας (ποιος ξέρει τι).
⠀
Τυποποίηση και επιπέδωση της δημιουργικότητας
Από την ανακύκλωση ιδεών, στιλ γραφής, αισθητικών και τη διαρκή αντιγραφή. Από την απάλειψη κάθε “αιχμής”, κάθε ιδιαιτερότητας και εν τέλει προσωπικότητας του λόγου. Από την εμπορική, μαζική και τεχνητή απομίμηση του “ωραίου”, σε βαθμό που χάνει την ικανότητα να συγκινεί βαθιά (διότι δεν ενσωματώνει προσωπικό, βιωμένο νόημα).
⠀
Απευαισθητοποίηση και μετάθεση του πήχη ικανοποίησης
Δεχόμενοι καταιγισμό προϊόντων A.I., εντυπωσιαζόμαστε όλο και πιο δύσκολα από αυτά. Διότι, από ένα σημείο και μετά, παύουν να έχουν τον χαρακτήρα του ιδιαίτερου, της ανατροπής, παύουν να προκαλούν έκρηξη ντοπαμίνης. Στη συνέχεια, ο κορεσμός και η συναφής βαρεμάρα είτε εδραιώνονται ως μόνιμη απάθεια μπροστά σε τέτοια ερεθίσματα, είτε ωθούν στην αναζήτηση πιο ακραίων αισθητικών διεγέρσεων, στην αναζήτηση του shock value.
⠀
Εξασθένηση των δικών μας γνωστικών δεξιοτήτων
Από τις βασικές λειτουργικές αρχές του εγκεφάλου είναι ότι η χρήση οποιουδήποτε κυκλώματος ενισχύει τη νευρωνική συνδεσιμότητα (άρα και την αποτελεσματικότητά του), ενώ η αχρησία, η αδράνεια, τη μειώνει. Χωρίς τη σχετική “εκγύμναση” θα αρχίσουμε να ξεχνάμε να γράφουμε, να σκεφτόμαστε, να θυμόμαστε, να οργανωνόμαστε. Ήδη εμφανίζονται σχετικές μελέτες που το διαπιστώνουν (1, 2).
⠀
Περιορισμός της μάθησης
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος μαθαίνει από τα λάθη, από την απόκλιση του αποτελέσματος από την προσδοκία. Κυκλώματα ολόκληρα είναι αφιερωμένα σε αυτό – έτσι είμαστε κατασκευασμένοι. Μαθαίνει μέσα από μια διαδικασία δόμησης της γνώσης, συναγωγής κανόνων, σχηματισμού εννοιολογικών κατηγοριών, συνδέσεων κ.λπ. Όσο αφαιρούμε το “λάθος” ή τη μαθησιακή διεργασία (που περιλαμβάνει τη δοκιμή, τη διάψευση και τη διόρθωση), με την παρέμβαση των μοντέλων A.I., τόσο αφαιρούμε και τη μάθηση. Δεν μπορείς να μάθεις σκι αερομεταφερόμενος στο τέρμα.
⠀
Και κάτι πιο δυσδιάκριτο, με βαθύτερη ψυχολογική διάσταση:
⠀
Απώλεια αυθεντικότητας και δυσανεξία στο ρίσκο, στην ατέλεια, στο λάθος και στην αποτυχία
Και τι το κακό έχει το λιγότερο ρίσκο, η παραπάνω τελειότητα ή η εγγυημένη επιτυχία, θα ρωτήσει κανείς. Καθ’ εαυτά μια χαρά είναι. Προβληματικά γίνονται όταν, από στόχοι προς σταδιακή επίτευξη, γίνονται νευρωτικά και ανελαστικά προαπαιτούμενα. Όταν αρχίζουμε να αισθανόμαστε ότι είτε εμείς, είτε κάθε άλλος, οφείλουμε να λειτουργούμε σαν μηχανές, αψεγάδιαστες και στυλιζαρισμένες κόπιες μιας τεχνητής νοημοσύνης. Με αυστηρά ελεγμένη αποτελεσματικότητα και προσφορότητα σε συνάρτηση με τον εκάστοτε στόχο μας, μέχρι το τελευταίο σημείο στίξης. Με κατασκευασμένη (και μη αντιπροσωπευτική) εκφραστική και επικοινωνιακή ασφάλεια. Με όχι απλά επαρκή, αλλά ιδανική ενσυναίσθηση, σαν βγαλμένη από το καλύτερο θεραπευτικό δωμάτιο. Αλλά, όταν κάποια στιγμή, κάπου στη ζωή μας, το μη ελεγχόμενο, το απρόβλεπτο, η τρωτότητα και το λάθος θα εισβάλουν, υπάρχει η σοβαρή πιθανότητα να τα συναντήσουμε με πανικό. Ή με αποστροφή, σαν να είναι κάτι ολότελα αφύσικο. Ενώ είναι το πιο ανθρώπινο – συχνά και το πιο σχετίσιμο.
⠀
Επίλογος
Διατυπώνεται το επιχείρημα: “πάντα στις μεγάλες αλλαγές ακούγονταν ανάλογα”.
Νομίζω, όμως, ότι η περίπτωση της Α.Ι. δεν έχει προηγούμενο. Μοιάζει εν μέρει με τη βιομηχανική επανάσταση, στο ότι αντικαθίστανται μαζικά άνθρωποι σε καθήκοντα, ωστόσο δεν έχουμε προηγούμενο να αντικαθίσταται (τόσο μαζικά και τόσο εύκολα) το μυαλό μας, η επικοινωνία μας, η δημιουργικότητά μας – όχι μόνο επαγγελματικά αλλά και στην καθημερινότητα.
Παραμένει τεράστια τεχνολογική εξέλιξη με θαυμαστές δυνατότητες, πολλαπλασιαστικές της ανθρώπινης ικανότητας.
Παραμένει εργαλείο αφάνταστα χρήσιμο πρακτικά. Υποσχόμενο πολλά για τη συνέχεια (ίσως σε σημείο ασύλληπτο ακόμα). Δυνητικά επιμορφωτικό/εκπαιδευτικό (ακόμη και σε καθαρά ανθρώπινες δεξιότητες, όπως η επικοινωνία, η ευγένεια, η συγκροτημένη σκέψη, η σαφήνεια). Οπωσδήποτε χρήσιμο και επιστημονικά, στην έρευνα.
Αλλά καλό είναι να ξέρουμε ότι ήδη επηρεάζει όχι μόνο τον χώρο της εργασίας ή της δημιουργίας, αλλά και το πώς στεκόμαστε γνωστικά και συναισθηματικά ο ένας απέναντι στον άλλον κι απέναντι στην πραγματικότητα.
Πιθανόν στην πορεία να βρούμε τα απαραίτητα αντίμετρα σε αυτό, να δημιουργήσουμε αντισώματα. Πιο εύκολα στο αισθητικό κομμάτι (ίσως αρχίσουμε να ψάχνουμε και να ξεχωρίζουμε τα “χειροποίητα” και τα “αυθεντικά”), πιο δύσκολα στο κομμάτι της εμπιστοσύνης μεταξύ μας (ιδίως όσο θα βελτιώνονται τα ίδια τα μοντέλα Α.Ι. στο να παράγουν πιο “ανθρωπινό” υλικό).
Αλλά θα περάσουμε μια περίεργη περίοδο ενδιάμεσα. Κατ’ αυτήν, ας έχουμε τουλάχιστον όσο το δυνατόν καλύτερη επίγνωση τι γίνεται.
Στο μεταξύ, πώς θα μπορούσαμε να κάνουμε χρήση της A.I. οχυρώνοντας, όσο το δυνατόν καλύτερα, το μυαλό μας; Διαβάστε τη συνέχεια εδώ.
Υ.Γ. Η εικόνα που συνοδεύει την ανάρτηση είναι φυσικά A.I. 🙂
⠀
⠀
